dr Arkadiusz Bieleninik
Powrót
Jelita i Mikrobiom

2026-10-04 5 min

Oś jelitowo-mózgowa: Jak to, co w brzuchu, wpływa na rozwój układu nerwowego dziecka?

FacebookWhatsApp

Pamiętacie Państwo słynne słowa przypisywane Hipokratesowi: "Niech żywność będzie twoim lekarstwem, a lekarstwo twoją żywnością"? Choć wypowiedziane setki lat temu, dziś – dzięki nowoczesnej neurobiologii – zyskują one zupełnie nowe, naukowe uzasadnienie. Szczególnie gdy mówimy o rozwoju mózgu i neuroróżnorodności, takiej jak spektrum autyzmu (ASD) czy ADHD.

W dzisiejszym artykule przyjrzymy się niezwykłej autostradzie informacyjnej w naszym ciele, czyli osi mikrobiota–jelito–mózg.

Biologia spektrum – więcej niż tylko geny

Kiedyś uważano, że rozwój układu nerwowego jest dyktowany wyłącznie przez nasze geny. Dziś wiemy, że to znacznie bardziej skomplikowane. Neuroróżnorodność – czyli naturalne różnice w budowie i działaniu ludzkiego mózgu – to efekt ciągłego dialogu między trzema elementami:

  1. Naszymi genami,
  2. Unikalną biochemią organizmu,
  3. ...naszymi jelitami!

Dwukierunkowa autostrada: Oś jelitowo-mózgowa

Nasze jelita i mózg są ze sobą w stałym kontakcie. Nie jest to ulica jednokierunkowa, a gwarny, dwukierunkowy szlak komunikacyjny. Bakterie zamieszkujące nasz układ pokarmowy (mikrobiota) produkują substancje, które potrafią wpływać na nasze samopoczucie, poziom stresu, a nawet na to, jak uczą się i rozwijają sieci neuronowe w mózgu.

Ogromną rolę odgrywa tu nauka zwana metabolomiką. Bada ona małe cząsteczki (metabolity), które krążą w naszej krwi. Okazuje się, że wiele z tych kluczowych dla mózgu substancji powstaje właśnie w brzuchu.

Bakterie produkują paliwo dla mózgu (SCFA)

Jednym z najważniejszych odkryć ostatnich lat jest rola krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA). Powstają one, gdy nasze dobre bakterie jelitowe (np. z rodzaju Bifidobacterium) trawią błonnik z diety.

Dlaczego SCFA są tak ważne?

  • Wspierają barierę jelitową, zapobiegając tzw. "nieszczelnemu jelitu".
  • Wpływają na układ odpornościowy.
  • Regulują procesy zapalne, które mogą oddziaływać na mózg.

Kluczowa zasada brzmi: nie ma jednego "dobrego" lub "złego" metabolitu. Liczy się równowaga. Znaczenie konkretnego kwasu zależy od jego stężenia i tego, w jakim środowisku działa.

Mikrobiom w spektrum autyzmu – co mówią badania?

Badania genetyczne i metagenomiczne wyraźnie pokazują, że u wielu osób w spektrum autyzmu skład bakterii jelitowych różni się od osób neurotypowych (zjawisko to nazywamy dysbiozą).

Często obserwuje się:

  • Mniej "dobroczynnych" bakterii wspierających szczelność jelit.
  • Zwiększoną przepuszczalność bariery jelitowej (co ułatwia przenikanie niepożądanych produktów bakteryjnych do krwi).
  • Aktywację sygnałów zapalnych, które drogą osi jelitowo-mózgowej docierają do układu nerwowego.

Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnym zastrzeżeniu: różnice w mikrobiomie są częste, ale nie są "przyczyną" autyzmu u każdego pacjenta.

Wsparcie diety, a nie "leczenie" przyczyny

Współczesna wiedza medyczna i praktyka kliniczna (oparta na dowodach - EBM) jasno wskazują: interwencje mikrobiotyczne (np. odpowiednio dobrane probiotyki) czy zmiana diety nie są leczeniem autyzmu.

Są natomiast niezwykle ważnym wsparciem. Prawidłowo dobrana, zbilansowana dieta bogata w błonnik wspiera florę jelitową, poprawia metabolizm i może znacząco złagodzić stany zapalne. Dzięki temu obniżamy poziom stresu biologicznego w organizmie, co przekłada się na lepsze samopoczucie dziecka, spokojniejszy sen i łatwiejsze funkcjonowanie na co dzień.

Wsparcie osi jelito-mózg ma ogromny sens, ale musi być personalizowane. Najlepiej ustalać plan wspólnie z lekarzem i wykwalifikowanym dietetykiem klinicznym.


📚 Bibliografia i źródła naukowe:

  1. Kang, D. W., et al. (2017). Microbiota Transfer Therapy alters gut ecosystem and improves gastrointestinal and autism symptoms: an open-label study. Microbiome.
  2. Cryan, J. F., & Dinan, T. G. (2012). Mind-altering microorganisms: the impact of the gut microbiota on brain and behaviour. Nature Reviews Neuroscience.
  3. Li, Q., et al. (2017). The Gut Microbiota and Autism Spectrum Disorders. Frontiers in Cellular Neuroscience.

W kolejnym artykule z tego cyklu omawiamy szczegółowo zaburzenia mikroflory jelitowej: Dysbioza w autyzmie: czego brakuje, a czego jest za dużo w mikrobiomie?

Napisz na WhatsAppOdpowiadam na bieżąco