dr Arkadiusz Bieleninik
Powrót
Jelita i Mikrobiom

2026-10-12 5 min

Dysbioza w autyzmie: czego brakuje, a czego jest za dużo w mikrobiomie?

FacebookWhatsApp

W poprzednim artykule dotyczącym osi jelitowo-mózgowej omawialiśmy autostradę informacyjną, jaką jest oś mikrobiota–jelito–mózg. Dziś przyjrzymy się bliżej temu, co dokładnie dzieje się na jej "brzusznym" końcu. Z badań genetycznych i metagenomicznych wiemy już ponad wszelką wątpliwość, że u wielu osób w spektrum autyzmu (ASD) skład flory bakteryjnej różni się od tego obserwowanego u osób neurotypowych.

Stan, w którym równowaga naturalnej mikroflory zostaje zaburzona, nazywamy w medycynie dysbiozą. Jak to zjawisko wygląda w autyzmie i jakie ma realne przełożenie na funkcjonowanie całego organizmu, w tym układu nerwowego?

Czego brakuje? Deficyt "dobrych" bakterii

Utrzymanie prawidłowej funkcji przewodu pokarmowego zależy w dużej mierze od obecności odpowiedniej ilości tzw. bakterii komensalnych (dobroczynnych).

W badaniach stolca dzieci w spektrum autyzmu często obserwuje się istotnie niższą liczebność bakterii z rodzaju Bifidobacterium. To właśnie te szczepy są w naszych jelitach kluczowe dla prawidłowego trawienia, produkcji witamin oraz utrzymania w ryzach ewentualnych stanów zapalnych. Zubożenie tej ważnej linii obronnej sprawia, że układ odpornościowy osadzony w jelitach zaczyna pracować gorzej.

Czego jest za dużo?

Natura nie znosi próżni. W miejscu, z którego znikają bakterie dobroczynne, często namnażają się inne szczepy. W części badań u dzieci z ASD obserwuje się nadmiar niektórych szczepów z rodzaju Clostridium.

Bakterie te są silnymi producentami różnego rodzaju metabolitów (związków chemicznych), które w nadmiarze mogą wywoływać miejscowe podrażnienia i uruchamiać kaskadę reakcji immunologicznych. Należy jednak pamiętać, że samo znalezienie Clostridium w badaniu kału nie jest wyrokiem, lecz sygnałem mówiącym o tym, że środowisko jelitowe straciło swoją naturalną równowagę.

Dlaczego to takie ważne? Skutki dysbiozy dla organizmu

Brak równowagi to nie tylko problemy z brzuszkiem, zaparcia czy biegunki (choć te u pacjentów w spektrum występują niezwykle często). Dysbioza uderza w dwa kluczowe mechanizmy, które bezpośrednio komunikują się z mózgiem:

1. Przełamanie bariery jelitowej (tzw. "nieszczelne jelito")

Zdrowe jelito działa jak wysoce selektywne sito – wpuszcza do krwiobiegu substancje odżywcze, a blokuje toksyny. Niestety, zaburzony skład flory bakteryjnej prowadzi do zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej. W efekcie, do krwiobiegu mogą przenikać niepożądane produkty bakteryjne, takie jak LPS (lipopolisacharydy). Ich obecność we krwi jest dla organizmu alarmem i silnym bodźcem zapalnym.

2. Sygnały zapalne docierające do mózgu

Aktywacja odporności w jelitach sprawia, że produkowane są cytokiny prozapalne. Związki te podróżują krwiobiegiem i mogą przenikać do układu nerwowego, wpływając na komunikację osi mikrobiota–jelito–mózg. Przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu (tzw. low-grade inflammation) to biochemiczny stres dla mózgu. Utrudnia on koncentrację, obniża nastrój i może nasilać wybiórczość pokarmową oraz problemy z regulacją emocji u dzieci.

Wniosek kliniczny: Każdy profil jest inny

Choć powyższe mechanizmy opisują częste różnice grupowe pomiędzy osobami w spektrum a osobami neurotypowymi, warto pamiętać o jednym: nie ma jednego "autystycznego" profilu mikrobiomu.

Nasilenie tych odchyleń jest ogromnie zróżnicowane i zależy od wieku, dotychczasowej diety (która przy wybiórczości pokarmowej bywa mocno restrykcyjna) oraz stosowanych leków czy antybiotykoterapii. Dlatego w gabinecie tak ważna jest analiza indywidualnego obrazu klinicznego i – jeśli są wskazania – opieranie się na sprawdzonych diagnostycznie badaniach, a nie działanie na oślep.

W kolejnym artykule przyjrzymy się jeszcze dokładniej temu, co bakterie jelitowe produkują z naszego pożywienia. Skupimy się na SCFA, czyli krótkołańcuchowych kwasach tłuszczowych, i odpowiemy sobie na pytanie: dlaczego maślan pomaga, a propionian czasami szkodzi?


📚 Bibliografia i źródła naukowe:

  • Zaburzenia dysbiotyczne i profil mikroflory w ASD: Przeglądy badań w ScienceDirect, Journal of Education, Health and Sport (JEHS).
  • Szczepy bakteryjne (Bifidobacterium, Clostridium): Publikacje z zakresu neurobiologii molekularnej, Molecular Neurobiology, ScienceDirect.
  • Bariera jelitowa (LPS) i sygnały zapalne w osi jelito-mózg: Opracowania kliniczne PubMed Central (PMC), Diabetes, JEHS.

W kolejnym artykule z tego cyklu omawiamy szczegółowo krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe: Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA): dlaczego maślan pomaga, a propionian może szkodzić?

Napisz na WhatsAppOdpowiadam na bieżąco